Malatya'mız > Malatya'nin Ilçeleri


Malatya Ilçeleri: Merkez ilçe, Akçadag, Arapgir, Arguvan, Battalgazi, Darende, Dogansehir, Doganyol, Hekimhan, Kale, Kuluncak, Pütürge, Yazihan ve Yesilyurt'tur.



AKÇADAG


Tarihçe

Erken Dönem


Tarihi Malatya'dan da eski olan ilçede ilk yerlesim M.Ö. 111'de Tunç devrinde baslamis, Geç Hitit, Roma ve Bizans devirlerinde devam etmistir. Bu devirlerin yörede yasigi, Akçadag ilçe merkezinde yer alan Akçadag Höyük ve Akçadag kasabasinda yer alan Ören Höyük ile Akçadag Ören Kasabasi yolu üzerinde bulunan Ikinciler Höyük te yapilan yüzey çalismalariyla belirlenmistir.


Osmanli Dönemi-Yakin Dönem

Ilçe Osmanli döneminde de yerini korumus ve Kürne ve Kürecik bölgelerinde çikan isyanlar nedeniyle Osmanli Devleti hükümdari 2. Abdülhamit tarafindan Hamidiye Kislasi kurulmus Sultan Abdülhamit'in Dogu Anadolu'da meydana getirdigi bu alaylar çerçevesinde köy Osmanli ordusuna at ve zahire yetistirmistir. Akçadag, Osmanli devrinde tahminen 1850 yillarinda bugünkü Levent bucaginda teskilatlirilmis, 1858 yilinda da ilçe merkezi simdiki yerine Arga'ya nakledilmistir.

Hekimhan ve Dogansehir Ilçeleri buraya bagli birer köy veya bucak merkezi iken 1921 yilinda Hekimhan, 1944 yilinda da Dogansehir ilçemizden ayrilarak kendi baslarina birer ilçe olmuslardir.


Cografya

Akçadag'in Malatya'ya uzakligi 37 km'dir. Ilçenin deniz seviyesinden yüksekligi 925 metredir. Ilçe daglik ve ovalik bir konumda olup karasal iklim etkisindedir. Ilçenin bati ve kuzeybatisinda 850 ile 1660 rakimlari arasinda, ilçenin dogusunda Malatya merkez ilçesi, güneyinde Yesilyurt ve Dogansehir ilçeleri, batisinda Kahramanmaras iline bagli Elbistan ilçesi kuzeyinde Darende ve Hekimhan ilçeleri bulunmaktadir.


Nüfus ve idari yapi

2000 genel nüfus sayimina göre ilçenin toplam nüfusu (köyleri dahil) 48.760, merkez
ilçe nüfusu 13.432, köy ve bucak nüfusu 35.238'dir.


Egitim ve kültür

Egitim ve kültürel faaliyetler ile halkin büyük sehirlerle fazla iliski kurmasi, çok sayida vatasin Avrupa ülkelerine isçi olarak gitmesi, ilçenin kisitli olan sosyal hayatini modern hale getirmistir. Okuma yazma orani %98 gibi yüksek bir rakama ulasmistir.


Tarihi yerler

Ilçe, tarihi eser bakimindan, eskikonaklama merkezleri olan han kalintilari açisinda zengindir. Bunlardan Sarihaci, Bekirusagi ve Esenbey köylerinde, yine Kürecik bucagina bagli Düvencik Köyü (günesli)civarindaki Hititler devrinden kalma Ferik Kalesi ve kaya manzaralari sayilabilir.


Gezilebilecek yerler

Baspinar, Akpinar Karadag, eteklerinde Yaylak köyünün üzerinde yaklasik 2 metre çapindaki yapay magara ile Sultansuyu gezilebilecek yerler arasinda sayilabilir.


Ekonomi

ilçe sinirlari içerisinde Tigem'e bagli Sultan Suyu üretme Çiftligi mevcut olup, bu çiftlikte tarim ve meyvecilikle birlikte hayvancilik yapilmaktadir. Ülkemizin ünlü yaris atlari burada yetistirilmektedir. Çiftçiligin her türlüsüyle ugrasilmaktadir ve aile ekonomisi genellikte tarima dayanmaktadir.


Bagli belde, köy ve bucaklar

Ilçenin Kürecik ve Levent olmak üzere 2 bucagi, merkez, Bahri, Ören ve Yukari Kozluca
olmak üzere 4 belediyesi 9 mahallesi, 72 köyü ve 169 mezrasi vardir.
   
Bucaklar: Kürecik, Levent

Beldeler: Çatyol • Kozluca • Ören

Köyler: Aksaray • Aksüt • Aliçeri • Altinli • Asagi Örükçü • Aydinlar • Bagköy • Bayramusagi
• Bekirusagi • Bölüklü • Büyükçimis • Büyükköy • Çakillipinar • Çatalbahçe • Çevirme • Çobanusagi • Darica • Dedeköy • Derinbogaz • Demirciler • Develi • Doganlar • Dogantepe • Durulova • Dutlu • Dümüklü • Esenbey • Esenli • Fatih • Günesli • Gürkaynak • Güzyurdu• Gölpinar • Hançerli • Harunusagi • Ilicak • Ikinciler • Kadiibrahim • Kahyali • Karamagara • Karapinar • Kasimusagi • Kayadibi • Keklikpinar • Keller • Kepez • Kolköy • Kozalak • Kömekavak • Kurtusagi • Küçükküme • Levent • Mezra • Mihmanli • Muratli • Ortaköy • Resulusagi • Sahilköy • Sarihaci • Sakaliuzun • Seyhler • Tasevler • Tatarusagi • Tasolar • Yalinbudak • Yalinkaya • Yagmurlu • Yaylimli • Yukari Örükçü


*************************************************************


ARAPKIR

Arapgir, Malatya'nin, 39 derece - 05 dakika kuzey paralelleri ile 38 derece - 30 dakika dogu meridyenleri üzerinde yer alan bir ilçesidir. Arapgir'in eski adi Daskuzadir. Daskuza (Arapgir) civarindaki yerlesim birimlerinin en eskilerinden olup, Malatya ili ile yasit sayilabilir.

ehrin M.Ö. 1200 yillarinda kuruldugu ve ilk yerlilerinin Muskiler oldugu sanilmaktadir.Arapgir, kronolojik olarak Hititler, Persler, Romalilar, Bizanslilar, Islam Uygarliklari, Anadolu Selçuklulari, Anadolu Beylikleri ve Osmanli dönemini idrak etmis ve bu kültürlerin etkisi altinda kalmistir.

Arapgir’in müslümanlarin eline geçmesi  M.S. 717’de Emevi Komutani Davut Bin Süleyman sayesinde olur.Daha sonra Danismentliler'in eline geçen Arapgir 1178’de Selçuklu Devleti'ne bagli bir sancak haline getirilir.Selçuklular'in Kösedag Savasi'nda Mogollar'a yenilmesi üzerine Arapgir, Mogollar'in egemenligine girer.Anadolu Beylikleri döneminde Karakoyunlular'in ve Akkoyunlular'in eline geçen Arapgir, 1514 Çaldiran Savasi'ndan sonra Osmanli Devleti'nin egemenligine girer ve Sivas Eyaleti'nin yedi sancagindan biri olur.1834 yilinda Diyarbakir’a, 1874 yilinda ise Elazig’a baglanan Arapgir, 1927 tarihinde Malatya Iline bagli bir ilçe yapilir.



Toplam Nüfusu 17.070 (2000 Genel Nüfus Sayimi'na göre). Sehir Merkezi Nüfusu 10.180 (2000 Genel Nüfus Sayimi'na göre).


Konumu

Ilçe, engebeli ve daglik bir bölgeye sahiptir. Dogu Anadolu Bölgesinin bati kesiminde, Yukari Firat Bölümünde, Firat Vadisinin bati yakasinda, Malatya iline 114 km mesafede yer almaktadir. Arapgir'in topraklari doguda Elazig'in batisinda Sivas'in Divrigi, Malatya'nin Arguvan, kuzeyinde Erzincan'in Kemaliye, Güneyde Elazig'in Baskil ve Keban ilçeleri ile çevrilidir. Ilçe merkezinde rakim 1250 metredir. Yüzölçümü 964 km2'dir. 2000 genel nüfus sayimina göre ilçe merkezi 10.180, köylerin nüfusu 6.445 olup, toplam nüfus 17.070'tir. Ilçenin Taçdelen olmak üzere 1 bucagi, merkez olmak üzere 1 belediyesiyle 42 köyü ve 49 mezrasi vardir.


Cografya

Ilçeyi yüzey sekilleri bakimindan üç bölümde incelemek gerekir.
   1. Ilçenin bati ve kuzeyindeki daglik bölüm.
   2. Ilçe merkezinin dogusunda kalan bölüm
   3. Güney bölümünü olusturan orta yükseklikteki az engebeli "Disterik " yazisi.


Daglik bölüm

Göldagi: Yüksek, uzun ve devamli antiklînal duruimlu bir siradagdir. En yüksek tepesi At Kuyruk Sallamaz zirvesinde 2393 m yi bulur. Arapgir'e dogru birden bire kesilir. Bu siradag digerleri gibi yayvan ve çok genis degildir. Arada sert kayaliklar; yer yer derin vadilerle parçalanmistir. Buna ragmen buralarda arazi çetin degildir. Göldagi orman yoksun, ancak, yaylaciliga çok elverislidir. Ilçe merkezinin sulama ve içme suyunun tamamini Göldagi karsilar. Eteklerinden çok sik mesafelerden çikan kaynak sularla küçük düzlükler, çayir ve meyve bahçelerini olusturmaktadir. Özellikle vadi boylarinca uzanan yesilliklerin kavak, çinar, sögüt ve meyve agaçlari ile bunlarin arasinda bir kaç dönümden olusan çok sayida sebze bahçeleri süsler.

Sariçiçek Yaylasi: Arapgir'in kuzeyinde üstü çok genis dalgali buna ragmen kenarlari
diktir. Bünyesinde mezozoik kalkerleri teskil eden düzgün bir sirt halinde Egerli dagini (2275 m.) geçtikten sonra Divrig'i Arapgir'e baglayan yola geçit veren (Mamahar gedigi)'ne kadar devam eder.

Doguda kalan bölüm

Sariçiçek Yaylasindan baslayip doguya dogru Firat nehrine kadar uzanan yayin içinde kalan ve Dutluca (Asutka) ovasinida içinde bulunduran bölüm yüksekligi 1000 - 1100 m. kadar olan az dalgali bir arazidir.

Disterik yazisi

Arguvan ilçesi ile sinir teskil eden Sögütlü Çayinin kuzeyinde içinde Tasdelen Nahiyesi de bulunan orta yükseklikde az engebeli araziye Disterik Yazisi denir. Ilçenin köylerinin çogu bu bölümde yer alir. Küçük bir ovadir.


Iklim

    * Yillik Sicaklik Ortalamasi: 11,7 °C
    * En soguk ay : Aralik
    * Sicaklik Ortalamasi; - 2.0 °C
    * En sicak ay: Temmuz
    * Sicaklik Ortalamasi: 25.0 °C
    * Yagis miktari (Yillik) : 563,3 mm

Tarih

Arapgir 1021 yilinda Ermeni Vaspurakan krali Senekerim tarafindan kurulmustur. 1070 yilina kadar Ermeni kralligi olarak kalmis; Bizans kralligi ile yakin iliski icerisinde bulunmustur. 1070 yilindan sonra Anadolu Selçuklu Devleti idaresine,  Selçuklularin Mogollar'a Köse Dagi Savasi'nda yenilmesinden sonra Mogollarin, Anadolu  Beylikleri'nin kurulmaya basladigi dönemde Karakoyunlar'in eline geçer. 1515 Çaldiran  Savasi'ndan sonra Osmanli Devleti'nin egemenligi altina girer. 1518 yilinda tutulan ilk Osmanli Tesnit Tahrir defterinde Diyarbakir eyaletinin 12 sancagi bulunmaktaydi. Bu defterde Arapgir de yer almakta ve 10. sirada bulunmaktaydi.1927-1928 tarihli Türkiye'de devlet salnamesinde ise Arapgir Malatya'ya bagli bir kaza olmustur. Ilçenin yüzölçümü 956 km2'dir. 1830'lu yillarda Arapgir tekstil urunleriyle dunyaca ün salmistir.


Tarihi Eserleri

Ilçenin en önemli tarihi eserleri arasinda Ulu Camii bulunmaktadir. Bu eserin 14 yüzyil yapisi oldugu sanilmaktadir. Yine Yeni Camii'nin Akkoyunlulardöneminde(1389-1551)yapildigi söylenmektedir. Cafer Pasa Camii 1694 tarihinde Cafer Pasa tarafindan yaptirilmistir. Mirliva Ahmet Pasa Camii simdiki adi ile Çarsi Camiisidir, Mirliva Ahmet Pasa tarafindan yaptirilmistir. Bu camii 17. yüzyila aittir. Gümrükçü Osman Pasa Camii 1823/1824 tarihinde yapilmistir. Çobanli Camii yapim tarihi 1893 olarak bilinmektedir. Ayrica Molla Eyüp Camii, Osman Pasa Camii ve Çarsi Hamami ilçede bulunan diger tarihi eserler arasindadir.Ayrica ilçede birkac kale kalintisi, eski mezarliklar ve de bir gumus madeni bulunmaktadir.

1915 oncesi Arapgir'de 7 Ermeni kilisesi bulunmakta idi, gunumuze sadece bir tanesi kalinti halinde yetisebilmistir.


Gezilebilecek Yerler

19. yüzyil ortalarinda eski Arapgir terk edilerek bugünkü yerine tasindigindan sanat degeri yüksek birçok tarihi yapi eski Arapgir'de kalmistir. Bu tarihi eserlerin birçogu harap haldedir. Eski Arapgir'de Hanikah, Cafer Pasa Camii, Osman Pasa Hamami, Çarsi Hamami,Yukari Ulupinar Çesmesi ve Camisi, Miran Çayi kiyisindaki Harap Pazar harabeleri, Berenge Deresi boyunca uzanan vadi ile Kaynarca gezilecek ve görülecek yerler olarak sayilabilir.


Bagli Bucaklar ve Köyler

Arapgir ilçesine bagli bucak ve köylerin nüfusu 6.445'tir.Aktas, Aliçli, Bacali, Bogazli, Bostancik, Budak, Çakirsu, Çaybasi, Çignir, Çimen, Deregezen, Düzce, Esikli, Eski Arapgir, Eynir, Gebeli, Gözeli, Güyüzü, Kayakesen, Kavnak, Kazanç, Kiliçli, Konducak, Koru, Meseli, Onar, Ormansirti, Paçali, Pirali, Sagilusagi, Selamli, Sinikli, Sipahiusagi, Suceyin, Sügeçti, Tarhan, Tasdelen, Tasdibek, Ulaçli, Yaylacik, Yazili, Yesilyayla, Yukariyabanli, Zompa


*******************************************************


ARGUVAN

Tarih

Morhamam ve Karahüyük köylerindeki höyüklerden ve Karababa harabelerinden elde edilen bulgulara göre ilçe merkezindeki yerlesimin tarihi eski çaglara dayanmaktadir. 4. yüzyildan itibaren Bizans kaynaklarinda Argaous adiyla görülmektedir. 8. yüzyila ait Arapça kaynaklarda Argaûn adi kaydedilmistir. Sözcügün her iki biçimi çogul halde olup "Arga'lar" veya "Argav'lar" anlamini ifade eder. 11. yüzyila ait Ermenice vekayinamelerde ise Argawan adi kullanilir. Bilge Umar eski bir Anadolu dilinde Argawana adinin "gümüsyeri" anlamina gelmesi ihtimali üzerinde durursa da bu görüsün belgesel temeli zayiftir.

Arguvan yöresi tarih ve arkeolojik bakimdan tam olarak incelenmemis olmakla beraber, eski çagda yörede bir yerlesim oldugu Morhamam, Isaköy ve Karahöyük Köyleri ve civarinda bulunan höyüklerden anlasilmaktadir. Buna göre; ilk yerlesimin Tunç Çagi'na kadar uzigi sanilmaktadir. Kalkolitik dönemde de burada yerlesim olmus, bunu Hitit, Roma ve Bizans dönemleri izlemistir.

Malazgirt Savasi’ndan (1071) sonra Danismentliler, 1178 yilinda Anadolu Selçuklu Devleti, Selçuklular'in Mogollar’a Köse Dagi Savasi’nda yenilmesinden sonra Mogollar'in, Anadolu Beylikleri’nin kurulmaya basladigi dönemde Karakoyunlular'in eline geçmistir. Yavuz Sultan Selim’in 1515 Çaldiran Savasi’ndan sonra Osmanli topraklarina katilmistir.

Osmanli döneminde Tahir Bucagi adi ile Arapgir’e bagli olan Arguvan, sonradan ilçe olarak Diyarbakir’a baglanmis 1873 yilinda da Tahir adiyla Keban’a bagli bir nahiye haline getirilmistir. Cumhuriyet'in ilaniyla merkez ilçesi olarak Malatya’ya baglanmis, 1954 yilinda Tahir nahiyesi merkez olmak üzere, Arguvan ismi ile Malatya iline bagli bir ilçe konumuna getirilmistir.

Osmanli Imparatorlugu zamaninda Tahir bucagi adi ile Arapgir'e bagli olan Arguvan, sonradan ilçe olarak Diyarbakir'a baglanmis daha sonra 1873'de tekrar Tahir adi ile Keban'a bagli bir nahiye haline getirilmis, Cumhuriyetin Ilaniyla merkez ilçe olarak  Malatya'ya baglanmis, 1954 yilinda Tahir nahiyesi merkez olmak üzere Arguvan adi ile Malatya iline bagli bir ilçe haline getirilmistir.


Cografya

Dogusunda Elazig ili Baskil ilçesi ve Malatya'nin Arapkir ilçesi, kuzeyinde Arapkir ile Sivas Ili Divrigi ilçesi, batisinda Hekimhan ilçesi ve güneyinde Yazihan ilçesi ile çevrilidir. Malatya'ya 71 km uzakliktadir.

Yüzey sekilleri açisindan genellikle engebeli olup, ilçenin kuzeyi daglik arazi, güneyi ise kuzeye göre düz ova özelligi göstermektedir. Bölgemizde en yüksek dag Arapkir ile ilçemiz arasindaki Göldagi'dir. Ilçemizin dogu sinirinin bir kismindan geçen Firat nehri disinda büyük akarsuyu yoktur. Dere ve çay niteliginde olan Sotik Çayi, Bömere Deresi, Morhamam Deresi, Çavus Çayi ve Sögütlü Çayi ilçenin akarsularidir. Bu su yataklarinin da düzensiz debisi mevcuttur.

Ilçemizin rakimi 1150 metre olup, iklim bakimindan kislari çok karli ve soguk, yazlari kurak ve sicaktir. Ilçemiz en çok yagislari Ilkbahar"da alir. Toprak düzeyi genellikle çiplaktir.

Ancak, kuzey ve kuzeybatisinda bozuk baltalik ve orman vasfini yitirmis mese örtüsü mevcuttur. Ilçemiz 2'ci derece deprem kusagi bölgesindedir. Ilçemiz kurulus tarihinden bu güne kadar 1967, 1977 ve 1988 yillarinda meydana gelen heyelan ve çökmeler nedeniyle üç defa yer degistirmistir. En son meydana gelen toprak kaymalarinda yeni yerlesim yerini tehdit etmektedir.


Nüfus

Geçmis yillara göre hizli bir nüfus azalmasi olmaktadir. Ilçeden il merkezi ve diger illere sürekli bir göç yasanmaktadir. Ilçe nüfusunun okur-yazar orani %98 gibi yüksek bir düzeydedir.


Ekonomi

Ilçede sanayi sektörü olarak hiçbir faaliyet yoktur. Ilçe merkezinde yalnizca T.C. Ziraat Bankasi mevcuttur. Arguvan halki tarim, hayvancilik, ve aricilik ile ugrasir.2003 yilindan beri Türkü Festivali yapilmaktadir ; bu festival, türküleri açiga çikarma özelliginin yani sira yöreye iki günle sinirli'da olsa insan akisi ve ekonomik hareketlenme sagladigindan, yöre halki tarafindan büyük bir sevinçle karsilanmakta ve bir aile dügünü bilinciyle sahiplenilmektedir.


Turizm

Ilçe'ye 10 km. uzaklikta bulunan Kizik Köyü "Kutsal Baliklar Parki" gezip, görülecek ve dinlenilecek bir yer olarak devamli ziyaret edilmektedir. Özellikle yeni evlenen çiftler dügün esnasinda buraya ugramayi ve burada halay çekmeyi bir gelenek haline getirmislerdir.


Arguvan belde ve köyleri

Köyler:

Akören • Alhasusagi • Armutlu • Asar • Asagi Sülmenli • Bahçeli • Bozan • Bozburun •
Çavus • Çayirli • Çevreli • Çobere • Doydum • Ermisli • Eymir Yamaç • Gümüslü •
Güngören • Güveçli • Göçerusagi • Gökagaç • Içmece • Isaköy • Hakverdi • Karababa •
Karahöyük • Kisla • Kizik • Koçak • Konakbasi • Koyuncu • Kuyudere • Kömürlük •
Kuruttas • Morhamam • Sigirciusagi • Tarlacik • Tatkinlik • Yayikli • Yazibas •
Yeniköy • Yenisu • Yukari Sülmenli • Yoncali • Yürektasi


*****************************************************************


BATTALGAZI (ESKIMALATYA)


Eski Malatya olarak da bilinen Battalgazi, Malatya'nin tarih bakinimdan her türlü kabilesine ev sahipligi yapmis tarihin izlerini tasiyan önemli bir ilçesidir.

Malatya’nin ikinci yerlesim yeri olan ve 1988 yilina kadar Eskimalatya ismi ile anilan ilçenin tarihi çok eskidir. Asur ve Urartu kaynaklarinda bu yöre Maldia, Melit, Melide, Melitca olarak degisik sekilde isimlendirilmistir. Sehir uzun yillar Bizanslilar, Araplar ve Selçuklu Beylikleri arasinda el degistirmistir. Osmanlilar döneminde Eskimalatya bir ticaret merkezi haline getirilmistir.

1838 yilinda Osmanli ordularinin burada konaklamasi üzerine halkin, yazlik olarak kullanilan Aspazu Baglari'nin bulundugu simdiki Malatya yöresine yerlesmesi ile Eskimalatya önemini kaybetmistir.Önce köy, daha sonra bucak ve Cumhuriyet döneminde Malatya’nin il olmasindan sonra 1928 yilinda belediye, 1932 yilinda nahiye oldu. 1987 yilinda Eskimalatya ismi Battalgazi olarak degistirildi. 1987 tarihinde ilçe statüsüne kavustu.

Malatya'nin önceki merkezi burasidir. Daha sonradan suanki yerine tasinmistir. Kayisi bahçeleriyle dolu ve Karakaya Baraji'na siniri vardir.

Selçuklu döneminden kalan Ulu Camii, kervansarayalar (surlar; restoresyon çalismasi yapildi), restore edilmis Elvan Hamami ilgi çeken mekanlardir. Battalgazi son 20 yildir özellikle Adiyaman ve Elazig dan göç almistir. Malatya'nin en verimli topraklari bu bölgede bulunmaktadir. MORMAS, tugla fabrikari disinda irili ufakli kayisi fabrikalari mevcuttur. Ayrica Aqua City ve Iskele eglence yeridir. Hasan Basri'nin türbesi ve Zeynal Abidin'in türbesi buradadir. Ziyaret ve türbeler ilçeye canlilik kazirirken Ilçenin Agilyazi, Adagören, Kulusagi, Boran, Çolakoglu, Sisman, Hakverdi, Yarimcahan, Kemerköprü, Alisar ilçeye bagli köylerdir. Halkin büyük bir kismi tarim ile ugrasir. Isssizlik orani düsük oldugundan okuma orani diger ilçelere göre düsüktür.



Battalgazi belde ve köyleri

Beldeler: Hasircilar • Hatunsuyu

Köyler: Adagören • Agilyazi • Boran • Çolakoglu • Kemerköprü • Kulusagi • Sisman • Toygar • Yarimcahan • Meydancik • Kadiçayir • Alisan


**********************************************************************


DARENDE


Darende, Türkiye'nin Malatya ilinin ilçesi. Batisi ve kuzeyinde Sivas, dogusunda Hekimhan, güneyinde Akçadag, Elbistan, kuzeybatisinda Gürün, kuzeyinde Kuluncak ve Kangal ilçeleri bulunmaktadir. Yüzölçümü 1.540 km2 olup, 2009 nüfus sayimina göre 35.075'tir.


Tarihçe

Darende, geçmiste Timelkia, Tira, Tiryafil ve Derindere isimleriyle anilmistir.Darende 7000 yillik tarihi bir geçmise sahiptir. Hititlerin yerlestigi bölgeye sonralari Asurlular hâkim olmus ve Mezopotamya ile Anadolu arasindaki ticaret merkezlerini ellerinde tutabilmek için Tohma Suyu boyunda koloniler kurmustur. Sonraki yillarda Persler tarafindan isgal edilmis, bölgedeki Zengibar Kalesi'ni askeri üs haline getirmislerdir. Darende'nin ilk yerlesim yeri bu kalenin içerisinde olmustur. Sirasiyla Makedonlar, Romalilar ve Bizanslar yöreye egemen olmustur. 8. yüzyildan sonra Araplar tarafindan ele geçirilen bölgedeki Zengibar Kalesi'ndeki yerlesim, kültür ve ticaret merkezi haline getirmislerdir.

Tarihi Ipek Yolu'nun üzerinde bir ilim ve kültür sehri olan Darende, Dogu Anadolu Bölgesi'nin cazibe merkezi, Malatya’nin giris kapisi konumundaki bir ilçedir. Köklü tarihi, essiz dogal güzellikleri ve zengin kültür yapisiyla önemli bu yerlesim yerinde güzellikler iç içe bulunmaktadir.

1071'deki Malazgirt Savasi'ndan sonra bölgeye Selçuklular egemen olmus ve yerlesim Zengibar Kalesi'nin disarisina yayilmistir. I. Bayezid 1399'da Malatya ve yöresini ele geçirmisse de 1402'deki Ankara Savasi'ndan sonra Timur bu topraklara hâkim olmustur. Sonraki yillarda yöre, Osmanlilar ile Memlükler arasinda çekismeye neden olmus, Yavuz Sultan Selim 1515'te Malatya ve yöresini kesin olarak Osmanli topraklarina katmistir.

17. yüzyilda Darende'ye gelen Evliya Çelebi, Seyahatname'sinde; o günün Darende'si
hakkinda "Kalesi harap oldugundan Dizdari ve neferleri yoktur. Sehir nehir kenarinda kerpiç ve tasla yapilmis 1000 kadar haneli, bagli ve bahçeli, 7 mihrap camili, hani, hamami, çarsisi, pazari olan sirin bir kasabadir" diye söz etmektedir.

Önce Asurlular, ardindan Persler daha sonra Roma Imparatorlugu yönetimine geçen bu belde, Hz. Ömer zamaninda Müslümanlar tarafindan fethedilmistir.Osmanli yönetimine katilmasi ise, 1517 yilina, Yavuz Sultan Selim’in Misir seferine rastlar. 1934 yilina kadar Sivas' a bagli bir ilçe iken, hem yakinligi, hem de iklim ve cografik benzerligi nedeniyle Malatya' ya baglanmistir.


Cografya

Ilçe topraklarini, Güneydogu Toroslar'in kuzeye dogru yönelmis dag siralari ve bunlarin arasinda bulunan çöküntü alani engebelendirmektedir. Bu alanin güneyinde Nurhak Daglari'nin uzantilari bulunmaktadir. Ayrica kuzeydoguya dogru uzanan ve Tohma Suyu Vadisi ile kesilen bu daglik ala ayri ayri daglar bulunmaktadir. Güneydogu Toroslar'in bir kolu olan Hezanli Dagi (2.283 m.) ilçenin batisini engebelendirir.Darende'nin dogu siniri boyunca uzanan Akçababa Daglari ise Nurhak Daglari'nin kuzeydogu uzantilaridir. Ancak bunlar çok yüksek daglar degildir. Akçababa Çali Tepe (2.164 m.) ve kuzeydeki Leylek Dagi (2.052 m.) bu bölümdeki en yüksek daglardir.

Ilçede asinma sonucu ortaya çikmis platolar oldukça genis bir yer tutmaktadir. Ilçenin deniz seviyesinden yüksekligi 1.006 metredir.

Ilçe topraklarini Tohma Suyu ile onun kollarindan Baliklitohma Çayi sulamaktadir. Bu iki akarsuyun birlestigi yerde ilçenin en önemli ovasi olan Migdi Düzü Ovasi bulunur. Yaklasik 5000 hektarlik bir alana yayilan Migdi Düzü'nün orta kesimleri düz olup, kenarlara dogru yükselir ve engebeli bir görünüm alir. Akarsularin tasidigi alüvyonlardan ötürü bu ova tarim yönünden oldukça verimlidir. Ilçede sulanabilir arazi olarak Tohma Çayi boyundaki araziler sayilabilir. Yeniköy, Balaban, Agilyazi ve Basdirek ovalari ilçenin tarim yapilabilen diger ovalaridir.


Iklim

Ilçede karasal iklim hüküm sürmektedir. Yazlari sicak ve kurak, kislari soguk ve yagisli geçer.


Ekonomi

Ilçenin ekonomisi tarim ve hayvanciliga dayalidir. Yetistirilen baslica tarimsal ürünler; arpa, bugday, seker pancari, nohut ve patatestir. Sulak kesimlerde de sebzecilik yapilmaktadir. Ilçede meyve bahçeleri de yaygin olup; dut, kayisi ve üzüm yetistirilen meyvelerin basinda gelmektedir. Hayvancilikta sigir, koyun ve kil keçisi besiciligi yapilmaktadir.

Ilçenin en büyük gelir kaynagi kayisi olup, 1,5 milyon civarinda kayisi agaci vardir. Malatya'nin toplam kayisi üretiminin 4'te birini karsilayan Darende, Türkiye disindaki ülkelere de kayisi ihracati yapmaktadir.Ilçe topraklarinda krom ve demir yataklari vardir.


Darende belde ve köyleri

Beldeler: Agilbasi • Asagi Ulupinar • Ayvali • Balaban • Ilica • Yenice

Köyler: Agilyazi • Akbaba • Akçatoprak • Akova • Barindir • Basdirek • Baskaya • Çaybasi • Çinar • Çukurkaya • Gaziköy • Gökçeören • Güllüce • Güdül • Günerli • Günpinar •Hacolar • Hisarcik • Hisarkale • Irmakli • Karabacak • Karabayir • Karaoguz • Karsi­kaya • Kavak • Kaynak • Kerimli • Kölükler • Kurudere • Kuzpinar • Mullausagi • Nurkuyusu • Ozan • Sakarya • Sendere • Sugul • Uzunhasan • Üçpinar • Yarimca • Yavuzlar • Yaziköy • Yeniköy • Yenipinar • Yesiltas • Yukari Ulupinar


********************************************************************


DOGANSEHIR


Dogansehir, Dogu Anadolu Bölgesi’nde Malatya Ili’ne bagli bir ilçe. Malatya'ya 58 km uzaklikta, deniz seviyesinden yüksekligi 1290 metre olup, ova ve daglik bir kisimda kurulmustur, Ilçenin dogusunda Adiyaman ilinin Çelikhan ilçesi, güneyinde Adiyaman ili Besni ve Gölbasi ilçeleri, batisinda Kahramanmaras'in Elbistan ilçesi, kuzey dogusunda Akçadag ve Yesilyurt ilçeleri bulunur.


Tarih

Ilçe tarihi ve mesire yerleri açisindan zengindir. Ilçe merkezinde tarihi sur kalintilari M.Ö. 66 yilinda Bizans döneminde yapilmistir. Mesire yeri olarak Erkenek vadisinde bulunan selale ile tabii yerleri, Sürgü kasabasi içinde yer alan Pinarbasi sayilabilir.

Ilçenin ilk yerlesimininb M.Ö. 66 yilinda Romalilar tarafindan Hiristiyanligi Asya'ya yaymak amaciyla olusturuldugu sanilmaktadir. Kisa el degistirmelerle 758 yilma kadar Bizanslilar'm elinde kalan Zipetra adli ilçe, bu tarihte Abbasi halifesi Harun Resit tarafindan ele geçirilmis ve imar edilmistir, 857 yilina kadar Araplarin elinde kalan ilçe, daha sonra Bizanslilar'm eline geçmis, 1399 yilinda Yildirim Beyazit tarafindan Osmanli topraklarina katilmis, 1401 yilinda ise tarafindan yagmalanmistir. 1515 yilinda tekrar Osmanli topraklarina katilan ilçe 1877'den önceki adi Viransehir veya Harapsehir olan ilçe, 1877-1878 Osmanli-Rus Savasi sirasinda Posof, Ardahan, Savsat, Artvin ve Trabzon'dan getirilerek yöreye yerlestirilen halkindan dolayi Muhacir Köyü diye adlirildi. Besni'ye bagli bir köy iken ayni yilda nahiye merkzi olmustur. 1929'da bucak merkezi oldu. 1933'te Dogansehir adini alan sehir, 1 Nisan 1946'da Akçadag ilçesinden ayrilarak bagimsiz bir ilçe durumuna getirilerek Malatya'ya baglanmistir.


Cografya

Ilçenin yüzölçümü 1.290 km²'dir.


Ekonomi

Ilçenin en önemli gelir kaynagi tarimdir. Son yillarda önemli gelisme gösteren meyvecilik önemli bir geçim kaynagini olusturmaktadir. Bunlardan Kayisi ve Elma en önemlileridir. Elmacilikta son yillarda önemli bir artis olmaktadir. Hayvancilik genel olarak köylerde yapilmaktadir. Ilçe merkezi ve köylerinde geleneksel degerlere, mahalli örf ve âdetlere önem verilmektedir. Son yillarda tütün yetistiriciligi bir hayli önem kazanmistir. Ilçeye önemli bir sermaye girisi saglayan tütün bitkisi artik neredeyse tek ürün haline gelmistir.


Nüfus

2000 genel nüfus sayimina göre toplam nüfus 60.708 olup, merkez nüfusu 13.517, köy ve
bucak nüfusu 47.191'dür.


Idari yapi

Ilçenin 5 bucagi, 6 belediyesiyle 31 köyü vardir. Resadiye köyü 1986 yilindaki deprem afeti sonucu ikiye ayrilmistir. Köyün yarisi Çelikhan yolu üzerindeki kisma tasinmistir. Böylece iki tane Resadiye Köyü olusmustur. Yakin dönemde tasinan köye resmi olarak Güzel Köy ismi verilmistir.


Dogansehir belde ve köyleri

Beldeler: Erkenek • Sürgü • Polat • Kurucaova •Gövdeli • Sügüt

Köyler: Altintop • Begre • Çavuslu • Çiglik • Çömlekoba • Dedeyazi • Eskiköy • Findik •
Günedogru • Güroba • Güzelköy • Hudut • Kadili • Kapidere • Karanlikdere • Karaterzi • Kelhalil • Koçdere • Küçüklü • Örencik • Polatdere • Resadiye • Savakli • Suçati • Satiroba • Topraktepe • Yolkoru • Yuvali


**************************************************************


DOGANYOL

1990 yilinda ilçe statüsüne kavusan Doganyol ilçesinin tarihi çok eskilere dayanmaktadir. 500 yil kadar önce köy olarak kuruldugu, 80 yillik belediyelik ve nahiye oldugu söylenmektedir. Doganyol'un eski ismi "Keferdiz" olarak geçmesine ragmen, kaynaklarda "Kefersut" ve "Kefersük" olarak geçmektedir.


Tarihçe

Osmanli Imparatorlugu zamaninda simdiki Adiyaman ilinin Kâhta ilçesine bagli olan Doganyol, daha sonra Elazig iline, Cumhuriyetten sonra da Malatya iline baglanmistir.
kesin tarihi bilgi yoktur.


Cografya

Ilçenin yüzölçümü 233 km2 dir. Ilçe Malatya'ya 120 km mesafede olup, ilçenin dogusunda Diyarbakir ilinin Çüngüs ve Çermik ilçeleri, batida Pütürge ilçesi, güneyde Adiyaman ilinin Gerger ilçesi, kuzeyde Elazig ilinin Sivrice ilçesi ile komsudur. Karakaya Baraji sinirlari içerisindedir. Bölgenin su ihtiyaci bu barajdan saglanmaktadir.Kayisi yetistiriciligi ilçedeki en önemli gelir kaynagidir.


Egitim ve kültür

Okuma yazma orani her sene itibariyle yükselmektedir.ilçede ilkokul ve lise bulunmaktadir.


Doganyol belde ve köyleri

Beldeler: Gökçe

Köyler: Akbent • Behramli • Burçköy • Damli • Gevherusagi • Gökçe • Gümüssu • Koldere •
Konutay • Mezra • Poyraz • Ulutas • Yalinca • Yesilköy


************************************************************


HEKIMHAN

"Hekimin Hani" olarak anilmis, adi zamanla degismistir. Kangal'dan çikan bir kafile veya kervan, eskiden Alacahan'a, sonra Hasançelebioglu Hani'na, oradan Küllühan'a, oradan da Hekimhan'a gelirdi. Malatya'ya gitmek için de Hasani Patrik Hani'na ugrayarak (simdiki Fethiye'ye) düzlük ortasindaki Yazihan'dan Malatya'ya varirdi.

Hekimhan ilçesinin bir yerlesim yeri olarak  “1656- 1661” yillari arasinda Köprülü Mehmet Pasa tarafindan kuruldugu bilinmektedir. Kurulusu tamamen askeri amaçlidir. Ilçe merkezindeki kitabeden Selçuklular devrinde yapildigi anlasilan eski bir hamam mevcuttur.Halen halk dilinde “ TASHAN”  olarak bilinen bu ha Misirdan Malatya ‘ya sürgün edilip Malatya da cezasini çektikten sonra Istanbul ‘a dönmekte olan Emrullah isimli hekim bir süre konaklamis, konakladigi  bu süre zarfinda hanin yikilan yerlerini tamir ettirerek üzerine ismini yazdirmistir. Daha sonralari konaklamaya gelen gelenler, üzerindeki yaziyi okuyarak tamir ettiren kisiye izafeten Hekimin Hani demeye baslamislar, bu isim zamanla degisiklige ugrayarak “HEKIMHAN” sekline dönüsmüstür.

 Malazgirt Zaferi 'yle birlikte, Danismendliler'den sonra Malatya'yi yurt edinen Selçuklular dönemi Malatya'nin altinçagi olmustur. Sehir, mimarî eserlerle süslenmis, halkin yüzü gülmüs, birçok bilgin Malatya 'ya gelip yerlesmistir. Bugün Malatya çevresindeki birçok eser, bu devrin bize kadar gelebilen armaganlaridir.

Günümüzde Tashan diye anilan ve ilçenin kurulusu hakkindaki en kesin kaniya varabilecegimiz 3 adet kitabeyi barindiran hanin 1.kismi olan kuzeydeki eski kismi da Selçuklular devrinde, giris kapisi üzerindeki 3 ayri yazi ( Bu kitabenin sol kenari Ermenice, orta Selçuklu, sag kenari da Süryanice olarak yazilmistir . Bu yazilar birbirlerini teyid eder mahiyettedir.) ile yazilmis kitabesinden Selçuklu sülüsü ile yazili olanina göre;
1218 Miladi 615 Hicri yilinda, tahta çikmadan önce Malatya Valisi olarak vazifelendirilmis olan 2.Kiliçarslan'in torunu, 1. Giyasettin Keyhüsrev'in oglu Anadolu Selçuklu Sultani 1. Izzettin Keykavus (1219 - 1237) tarafindan devrin ünlü doktorlarindan Malatyali Ebu-l Hasan Ela-Samas El Hekim Selim El-Malati 'ye yaptirilmistir. Ve daha sonra da onun hekimligine vurgu yapilarak yapiya halk arasinda ' Han-i Hekim ' yani Hekimin Hani denilmeye baslanmistir.

Selçuklu Sultan Hanlarinin geleneklerini devam ettiren yapi, önde revakli kare avlu , avluyu takiben de hol kismindan olusur. Dikdörtgen planli ve avlulu , eyvanli yapi grubundadir. Eski Malatya 'daki büyük hanin stilindedir. Yukarida anlami açiklanan ve ilk bölümün giris kapisinin üstünde bulunan kitabe disinda bir de hanin avlulu kisminin insa kitabesi bulunmaktadir. Bu kitabe Selçuklular zamaninda yapilan bölümün giris kapisinin üzerine yerlestirilmistir.Haki 3.kitabe Osmanli devrindeki tamir kitabesidir. Bu kitabe kapali kismin, giris kapisinin sivri kisminin üzerindedir. Üzerindeki 1071 Miladi senesinin muharrem ayi, 1160 senesinin Eylül ayina isabet eder. Avlunun çevresindeki bu 2.kisim kitabedeki tarihten de anlasilacagi üzere, IV. Mehmet 'in saltanat yillarinda Köprülü Mehmet Pasa tarafindan yaptirilmistir. Burasi simdiki is yerleri olarak kullanilan kisimdir. Ölçüleri birbirini tutmayan odalarca sarilmistir. Odalarin üstü besik tonazlarla örtülü olup içlerinde birer ocak vardir. Bu yerler Köprülü Devrinde günümüzdeki hükümet daireleri yerine devlet iase konagi olarak kullanilmak üzere insa edilmistir. Kaza çevresindeki topraklar da vakif arazisi olarak ayirtilmistir. Bu topraklar tapu kayitlarinda bugün bile Köprülü Mehmet Pasa 'nin üzerine kayitli olarak görülmektedir.

Ilçe çevresindeki köylerde bulunan eski eser kalintilarindan genelde ilçe tarihinin eskilere dayigi, eski “IPEKYOLU “ ve LIKYA KRALI GIGES tarafindan yaptirilan “KRAL YOLU “ nun ilçeden geçtigi bilinmekte olup, hatta Etiler  ve Persler  arasinda yapilan KADES SAVASI “nin Ilçeye bagli “BOGAZGÖREN”  köyünde yapildigi yörede halen mevcut kitabelerden anlasilmaktadir. Ilçe merkezi 16. Yüzyildan beri köy olarak Keban’a daha sonra bucak olarak  Akçadag’a 1915 yilinda ise ilçe olarak Malatya ‘ya baglanmistir.


Hekimhan belde ve köyleri

Beldeler: Güzelyurt • Hasançelebi • Ipekyolu • Kocaözü • Kursunlu

Köyler: Akmagara • Aksütlü • Asagi Sazlica • Baharli • Bahçedami • Ballikaya • Basak •
Baskavak • Baskinik • Beykent • Bogazgören • Çanakpinar • Çimenlik • Çulhali •
Davulku • Delihasanyurdu • Dereköy • Deveci • Dikenli • Dikili • Dumlu • Dursunlu •
Güvenç • Güzelyayla • Hacilar • Haydaroglu • Isikli • Igdir • Karaçayir • Karaköçek •
Karapinar • Karslar • Kavacik • Kozdere • Köylüköyü • Mollaibrahim • Salicik •
Sarayli • Sarikiz • Sögüt • Tasoluk • Ugurlu • Yagca • Yayladami • Yesilkale •
Yesilköy • Yesilpinar • Yukari Sazlica • Yukari Selimli


**************************************************************


KALE


Tarihçe

Eski adi "Izollu"dur. Köydeki eski bir kaleden bu yeni ismini almistir. Malatya'nin en zengin ve en yesil ilçesidir. Ilçede bulunan ve simdi Karakaya Baraj Gölü altinda kalan Pirot höyük, bu bölgede çok eski zamanlardan beri yerlesimin oldugunu göstermektedir.

Halk arasinda ve Osmanli Devleti kayitlarinda Izollu olarak geçen Kale ilçesi, Firat Havzasi'nda olmasi sebebiyle çok eski bir yerlesime sahip olmus ve Malatya’nin tarihi içerisinde önemli bir mevki olmustur. Bilinen en eski yerlesiminin M.Ö. 7000 yilina kadar gittigi, yörede bulunan ve bugün Karakaya Baraj Gölü sulari içerisinde kalan Caferhöyük kurtarma kazilari sirasinda okunan tas kitabeden anlasilmistir.

Karakaya Baraji'nin 1979 yilinda yapilmaya baslanmasindan sonra, Fransiz arkeologlar Jagues Cauvin ve Oliver Aurenche baskanliginda Caferhöyük’te baslatilan kurtarma kazilarinda üst katmanlarda Tunç çagi ve alt katmanlarda ise kemiksiz Neolitik dönemlere ait kalintilar saptanmistir. Izollu olarak bilinen mevkinin Kömürhan kisminda bulunan bu eski yerlesim yerinde, o yöre insaninin Paleotik magaralardan çikip, ilk defa tarim ve hayvancilikla ugrastiklari ve yerlesik köy hayatina basladiklari anlasilmistir.

Caferhöyük'te çikarilan buluntular, Anadolu’nun en eski yerlesim merkezlerinden birisi olan Diyarbakir’daki Çayönü buluntulari ile benzerlik göstermesi bakimindan önemlidir. Caferhöyük’te bulunan yerlesim yerinin M.Ö.7000 yilina kadar gittigi ve buradaki insanlarin tarim ve hayvancilikla ugrastiklari anlasilmistir.Caferhöyük yerlesimi veya köyü, M.Ö. 7000 basinda yogun yapili ve birbirine yakin evli bir mimariyi ortaya koymaktadir. Bu höyük, Anadolu’da üretime geçisin ilk devresini göz önüne sermektedir. Bu höyükte bulunan hayvan kemikleri üzerinde yapilan incelemelerde, hayvanlarin genellikle keçi, yaban domuzu, az sayida koyun ve geyik ve morfolojik olarak vahsi olduklari saptanmistir. Bu dönemde hayvanlarin henüz burada evcillestirilmedigi anlasilmaktadir. Bunlarla beraber oraklar, ögütme taslari ve çok sayida bulunan basit tarim aletleri, bölgede tarimin yapildigini göstermektedir.

Bu höyükte yapilan kazilarda ok uçlari, oraklar, kaziyicilar, biz denilen igne uçlari ve çok sayida çakmaktasi bulunmustur. Diger taraftan birkaç tane de bazalt ve yesil tastan cilali el baltasi ve sert ögütme taslari da çikmistir. Buluntular arasinda en degerli olanlari mermer ve bazalt cilali bileziklerdir. Bu buluntulardan anlasildigi kadariyla bölge, ayni zama bir medeniyetin geçis evrelerini olusturan özellik de
tasir. Tarih kronolojisinin dikkatle takip edilmesinden anlasilacak en önemli husus yörenin ana seramiginin tek renk oldugu ve ateste az pisirildigidir.

Izollu yöresinde ilk yerlesimleri ve yerlesik hayata geçilerek tarimsal faaliyetlerin yapildigi bir höyük olan Caferhöyügü, Malatya’nin yöresinin ilk tarim köyü olarak bilinmektedir. Burada bulunan dikdörtgen seklindeki evler, 5x3 metre ebatindaki odalardan olusmaktadir. Evlerin duvarlarinin yapiminda samanla karistirilip kurutulan çamurdan yapilmis oldugu görülmektedir.

Günümüzde bölgede yasayan Izol asiretinin 1600'lü yillarda Sanliurfa'dan bu bölgeye göç ettikleri Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde de belirtilmektedir.

Ilçe yerel olarak izollu adi ile taninmaktadir. Izollu bölgesi aslen ortasindan geçen Firat Nehri nedeniyle (Karakaya baraji) Elazig ve Malatya tarafi olmak üzere ikiye ayrilmistir. Yöre halki kendini izol asireti olarak tanitmakta. Ilçe; Malatya-Elazig karayolunun 45. km'sinde olup Kömürhan Köprüsü ilçe sinirlari içerisindedir. Nüfusu yaklasik 4 bin olup daginik bir yerlesim sekline sahiptir.

Ilçenin temel geçim kaynagi kaysi olup az miktarda çilek üretimi ve hayvancilik da vardir. Ilçe daha önce merkeze bagli bir nahiye iken 1990'da çikan kanunla ilçe statüsü kazanmistir.


Kale belde ve köyleri

Köyler: Akça • Akusagi • Bentköy • Çanakçi • Daripinar • Erdemli • Gülenköy • Ikizpinar •
Kaleköy • Karaagaç • Karahüseyin • Kiyicak • Kozluk • Salkimli • Sariot • Tepeköy •
Uyanik • Uzunhüseyin • Yenidamlar


**************************************************************


KULUNCAK


Tarih

Ilçenin yerlesim tarihi 100 veya 120 yil öncesine dayanmaktadir. Yillar önce yayla hayati sürdüren Basören, Konaktepe ve Karincalik köyü sakinleri, kisin siginak olarak kullanilan Kuluncak'ta sürüleriyle birlikte bir barinmak amaciyla ilçeye kisi geçirmek üzere yerlesmislerdir. Özellikle Konaktepe ve Basören köyleri yaylalarinda oturanlar zamanla su kiyisi olan kuytu yerde yerlesik düzene geçerek Kuluncak'in olusmasina zemin hazirlamislardir.

Kuluncak'in tarihi eskilere dayanmaktadir. Ilçeye 5 km uzakliktaki Tersakan ve Basören belli basli tarihi kalintilarin bulundugu yerlerdir. Kuluncak ilçesi daha önce Sivas iline bagliydi. 1934 tarihinde, Darende ilçesine bagli olarak Malatya iline verilen ilçe, en son olarak 9 Mayis 1990 tarih ve 3644 sayili kanunla da ilçe haline getirilmistir.


Cografi Konum

Ilçenin yüzölçümü 681 km2'dir. Ilçe Malatya merkezine 110 km. uzaklikta olup, 1270
metre rakimindadir.


Iklim

Kuluncak Dogu Anadolu bölgesinde karasal iklimin hakim oldugu bir Ilçedir. Kislari
oldukça soguk geçer.


Ekonomi

Ilçede temel ekonomik gelir, tarima dayali bahçecilik, az da olsa hayvanciliktir. Cografi bakimdan daglik ve engebeli olmasi sebebiyle arazi azdir. Bu sebeple son yillarda büyük sehirlere göç akimi hizlanmistir, geçim kaynaklarinin en önemlileri tarimdan elde edildigi için ekonomik yapisi topraga dayalidir. Çevrede Kuluncak'a yakin yerlerde Krom, Demir, Çinko, Bakir elde edilir. Ilçede el sanatlarindan biri olan halicilik gelismistir.


Kuluncak belde ve köyleri

Beldeler: Sofular

Köyler: Alvar • Asagi Selimli • Basören • Bicir • Biyikbogazi • Ciritbelen • Çayköy • Darili
• Gögebakan • Ilisuluk • Karabük • Karaçayir • Karincalik • Karlik • Kaynarca • Konaktepe • Kömüklü • Kizilhisar • Kizilmag


*************************************************************


PÜTÜRGE


Geçmisi

Osmanli zamanindaki Devlet ve Vilayet yilliklarina göre; Pütürge Ilçe olmadan önce Siro ismi ile bir nahiyedir. Siro bugünkü ilçenin çekirdegi durumundadir. Ilçe olduktan sonra Pütürge ismi ile Diyarbekir, Ma-müretü-l-Aziz (Elazig) ve Malatya vilayetlerinin yilliklarinda yer almistir.

Pütürge yaklasik 300 yil önce "Imrün" (Güzel Yer, Istenen Yer) adi altinda kurulmus,1877 yilinda Bucak statüsüne kavusturularak Kahta ilçesine baglanmistir. Kahta Ilçesine bagli bu yer 1892 tarihinde kaza yapilmis, Merkezi Imrün köyü olmak üzere Pütürge diye ad verilmistir. O tarihte kendisine bagli yerler; boyuna 100, enine 50 kilometrelik alani kaplayan, Asil Imrün ile Keferdiz,Bibol,Merdis, Tilmo,Taraksu,Sinan isimlerinde 7 nahiyesi ve 154 köyü vardi. Daha sonra Ilçemiz Mülki taksimatla Elazig iline baglanmis, Cumhuriyetin ilanindan sonra Malatya iline baglanmistir.

Pütürge ilçe olduktan sonra tam 26 yil Elazig iline bagli kalmasina ragmen Malatya`ya baglanmak istemistir. Özellikle cografi konumundan dolayi ticari, ekonomik ve sosyal yönden tüm iliskileri Malatya Sancagi iledir. Bu nedenle; Malatya Sancagi’na baglanmak için Dahiliye Nezareti (Içisleri Bakanligi) ve Meclis-i Meb`üsan Riyaset-i Celilesi’ne ( Millet Meclisi Baskanligina) telgraf çekilir.

Telgrafta söyle denmistir;

"Dört bir yanini kusatan ormanlari, zengin kaynaklari ve uçsuz buçaksiz yesillikleri ile, yigitligin ve dostlugun güzelligine laik olan Pütürge Kazasi’ni meydana getiren nahiyelerin büyük bir kisminin bagli oldugumuz Ma`müratü`l-Aziz (Elazig) iline uzakliginin 25 saatten daha fazla oldugu bu münasebetle merkez ve bagli köylerle, nahiyeleri dahilindeki yüze askin köy halkinin öteden beri kendilerine gönderilen esya ve bunlarla ilgili muameleleri, bize 6 ila 12 saat kadar uzaklikta olan Malatya`da cereyan ettigi ayrica bütün telgraf ihtiyaçlarinin da burada karsiligi, telgraf hatlari ve posta ulasiminin da Malatya`da yapildigi,  mahkemeyle ilgili islerin de basvuru yerinin Malatya oldugu, ayrica Firat Nehrinin Elaziz Kazasi’nda geçtigi iki belde arasinda Ecel Teknesi’nden baska bir vasitanin bulunmamasi, her vakit üzüntü verici ölüm olaylarina sebebiyet verdigi, bu durumun milletin ve memleketin kaderi üzerinde pek derin yaralar açtigi, bundan dolayi, kaza merkezinin daha yakin bir yere baglanarak rahat ve huzuru saglamak ve ticari hayati canlirmak üzere, Elaziz ile bagimizin koparilarak Malatya`ya baglanmamiza müsaade buyrulmasini, kazamiza bagli köyler ve civarimiz namina ve cümle halki adina rica ederiz."


Genel Özellikleri

Malatya'ya 74 km. mesafede'dir. Denizden yüksekligi 1.250 metredir. 2000 genel nüfus
sayimina göre ilçenin toplam nüfusu 28.382'dir. Bu nüfusun 4.795'i sehirde, 23.587'i köylerde yasamaktadir. Ilçenin 1 bucagi, 1 beldesi, 2 belediyesi ve 62 köyü ile 325 mezrasi vardir.Ilçe, arazi olarak engebeli ve sarptir. Düz arazi yok denecek kadar azdir. Ilçe  topraklari Firat Nehri'ne dökülen Siro çayinin genis vadisinin tabani ile bu vadi etrafinda bulunan daglik kesimlerden olusur. Yerlesim yerleri daglik ve tepelik alanlarda yogunlasmistir. Bunun için tarima elverisli arazileri dag ve tepelerin yamaçlarinda bulunmaktadir.Buraya ilk yerlesmenin ne zaman yapildigi bilinmiyor. Ilçede Kütahya'dan gelen Samanogullarininda var oldugu söylenmektedir. Bunlardan baska, nereden geldigi
bilinmeyen Kopuzogullari da daha sonra buraya gelerek yerlesen bir topluluktur.Ilçede dil olarak Türkçe ve Kürtçe kullanilmaktadir. Inanç bakimindan Sunni ve az da olsa Alevi köylerinin yer aldigi bölgede tarimcilik, hayvancilik ve aricilik basta gelen geçim kaynaklaridir.

Pütürge halkinin büyük bir çogunlugu tekstil sektöründe çalismaktadir. Pütürge Istanbul, Ankara, Izmir gibi sehirlere büyük göç vermektedir.


Bagli belde, bucak ve köyler

Pütürge ilçesine bagli bucak ve köylerin nüfusu 23.587’dir. Ilçenin 1 bucagi, 1 beldesi, 2 belediyesi ve 62 köyü ile 325 mezrasi vardir.

Beldeler: Nohutlu • Tepehan

Köyler: Akça • Aktarli • Arinli • Aslankent • Bakimli • Bayirköy • Belenköy • Bölükkaya
• Bölünmez • Çayköy • Çengelli • Çigirli • Çukuroymagi • Düvenlik • Erdemler • Esencik
• Gökçeli • Gözlüce • Gündeger • Gündüz • Karahüseyin • Karakaya • Karsiyaka • Koçköy
• Pazarcik • Tasmis • Tatlicak • Telusagi • Tosunlu • Uyanik • Uzunhüseyin • Uzunkoru
• Yediyol • Sinan • Aliçeri • Alihan • Aritoprak • Basmezra • Büyüköz • Çaygören • Dikilitas • Esenlik • Gökçeli • Kayadere • Korucak • Kozluk • Körme • Sahilköy • Sorguçlu • Sögütlü • Tastepe • Tekederesi • Ulutas • Uzuntas • Üçyaka • Yere • Yazica • Köklükkaya
•örmeli köyü Örencik • Deredüzü • Mesedibi • Bayirli •pütürge örmeli köyü Örnekköy • Uzuntas • Kozluk • Kökpinar • Ormaniçi


*******************************************************************


YAZIHAN

Yazihan Malatya'ya 40 km. uzaklikta 900 rakiminda, dogusunda Firat Nehri'nin kolu (Kuruçay) ve Elazig il siniri, batisinda Hekimhan, kuzeyinde Arguvan-Hekimhan, güneyinde Malatya il merkezi ile Akçadag bulunmaktadir.


Tarihçe

Yazihan ilçesinin tarihi tam olarak incelenememistir. Yazihan ilçesi Çin'in baskenti Pekin'den baslayip M.S. 14. yüzyila kadar uzanan Ipek Yolu - Bakir Yolu kervanlarinin konakladigi Suriye-Malatya, Gürün-Kayseri, Hekimhan-Sivas, tali yolu üzerinde yer almis, tarihi M.Ö'ye kadar dayanmaktadir.

Yerlesim yeri olarak 16. Yüzyila dayanan Fakat Buzluk köyündeki yapay magaralardan anlasildigina göre, ilk yerlesmenin milattan önceki yillara kadar uzigi bilinmektedir. Özellikle Fethiye Köyü içinde bulunan höyük ve Kuruçay boyuca siralanmis olan höyükler Geç Hitit dönemi yerlesmelerinin tipik özelliklerini göstermektedir. Ayrica Ansir vadisine yer alan tarihi yerlesmeler ise Roma, Bizans ve Hrsitiyanlik dönemi izleri tasimaktadir. Günümüze kadar çesitli topluluklarin yönetiminde kalan ilçe topraklari Osmanli Devleti'nin eline geçtikten sonra imar görmeye baslamistir. Yazihan'da yerlesim, mezra olarak baslamis 1936 yilinda demiryolunun, 1937 yilinda karayolunun gelmesiyle önce köy; daha sonra 1947 yilinda nahiye statüsünü kazanmistir. Yazihan Malatya'ya 40 km.uzaklikta 900 rakiminda, dogusunda Firat Nehri'nin kolu (Kuruçay) ve Elazig il siniri, batisinda Hekimhan, kuzeyinde Arguvan-Hekimhan, güneyinde Malatya il merkezi ile Akçadag bulunmaktadir.

Ilçeye isim olan Han da, bu dönemden kalan en önemli tarihi yapilardan biri sayilir. Merkez ilçeye bagli bir köy iken, 9 Mayis 1990 tarih ve 3644 sayili kanunla ilçe haline getirilen Yazihan'da belediye teskilati 20 Agustos 1990 tarihinde kurulmustur.


Cografya

Ilçe, yeryüzü sekli itibariyle güneyden kuzeye bir egim göstermektedir. Kuzey tarafindan daglik ve vadilik alanlar, arazinin % 50'sini olusturmaktadir. Ilçenin % 50'si yari sulu düz arazi olmakla beraber tarima ve yerlesime müsaittir. Ilçe arazisinin % 6O'i daglik, % 40'i ise tarima elverislidir.


Nüfus

2000 Genel nüfus sayimina göre ilçe köyleriyle birlikte toplam nüfusu 19.295 olup, merkez ilçe nüfusu 2.400, köy ve bucak nüfusu 15.010'dur. Ilçenin önemli asiretlerinden olan Drejan Asireti, ilçe nüfusunun üçte ikisini olusturmaktadir. Ayrica Atma, Sinan ve Velioglu gibi asiretlerde Yaziha yerlesmis durumdadirlar.


Ekonomi

Yörenin geçim kaynagi tarim ve hayvanciliktir. Tarimda makinelesme, gübreleme ve ilaçlama gelismis, halk bos zamanlarda genellikle halicilikla ugrasmaktadir.


Kültür ve sanat

Ilçede tarihi eser olarak Fethiye köyü Hasan Patrik Camii, 1556 yilinda Beylerbeyi Abdullah Selamoglu Mustafa Pasa tarafindan yaptirilmistir. M.Ö'sine ait oldugu kabul edilen Iriagaç köyü Ünür mezrasi kalesini sayabiliriz.


Yazihan belde ve köyleri

Beldeler: Durucasu • Fethiye

Köyler: Akyazi • Alican • Ambarcik • Bahçelievler • Balaban • Bereketli • Boyaca • Boztepe • Bögürtlen • Buzluk • Çavus • Çivril • Dedekargin • Egribük • Epreme • Erecek • Gövük
• Hamidiye • Iriagaç • Karaca • Kö­müshan • Misirdere • Sikli • Sinanli • Sürür • Tahtali • Tecirli


******************************************************************


YESILYURT

Yesilyurt (eski adiyla Çirmikti), doguda ve kuzeyde Malatya, batida Akçadag ve Dogansehir, güneyde Çelikhan ve Adiyaman ili ile çevrilidir.


Tarih

Ilçenin bulundugu yerde arkeolojik kazi ve yüzey arastirmasi yapilmadigindan eskiçag tarihi ile ilgili kesin bilgi bulunmamaktadir. Ancak Il merkezine yakinligi ve onun bir banliyösü konumunda oldugundan ayni tarihi paylasmis olmalari olasidir. Bununla birlikte Kaletepe'de bulunan 8. ve 9. yüzyila ait Bizans kalintilari, Bizans döneminde burada karakol niteliginde bazi yapilar oldugunu göstermektedir. Bunun disinda ilçenin ismi tarihi kaynaklarda geçmemektedir. Osmanli döneminde Çirmikti denilen bu yerlesim, Cumhuriyetin ilanindan sonra Ismet Pasa ismini almis, 1957 yilinda siyasi nedenlerle ismi Yesilyurt olarak degistirilmis ve ilçe konumuna getirilmistir. Ilçede herhangi bir tarihi eser bulunmamaktadir.


Cografya

Malatya’nin güney kesiminde yer alan ilçe topraklari daglik alanlardan olusmaktadir, Malatya’ya 9km uzakliktaki ilçenin yüzölçümü 568 km². Ilçenin güney kesimini Güneydogu Toroslarin uzantisi olan Malatya Daglari engebelendirmektedir. Malatya Daglari’nin en yüksek noktasi Beydagi'nda 2.545 metreye ulasan Sillan Tepesi’dir. Ilçenin kuzey kesimi Malatya Ovasi’nin uzantisi içerisindedir.Ilçe topraklarini disaridan kaynaklanan Beyler Deresi (Derme Çayi) sulamaktadir.


Iklim

Ilçede karasal iklim hüküm sürmekte olup yazlari sicak ve kurak, kislari soguk ve yagisli geçer.


Nüfus

2000 yili Genel Nüfus Sayim sonuçlarina göre, toplam nüfusu 45.551’dir.


Ekonomi

Ilçe ekonomisi tarim, hayvancilik, dokuma ve küçük sanayiye dayalidir. Yetistirilen baslica tarimsal ürünler; bugday, arpa, kayisi, kiraz, tütün ve üzümdür. Daglik bölgelerde ise hayvancilik ve aricilik yapilmakta olup, kil keçisi, koyun yetistirilir. Ilçede belli basli sanayii kuruluslarinin iplik, dokuma ve hazir giyim üretimi yapan tesisleri bulunmaktadir.


Mesire yerleri

Derme Suyu'nun geçtigi yerlerdeki bahçeler, Gündüzbey kasabasi, Kapilik, Derme Suyu’nun kaynagi olan Pinarbasi, Kozluk köyü, Sabede, Davulpinar Inekpinari, Inek Çayi’nin vadi, Zorban, Koru Deresi, Güvercin Pinari ilçenin dogal güzellikleri olup, halkin dinlenme ve mesire yerleridir.

Dalbasti kirazi, güzel mesire alanlari, yaylalari, bali ve deresi ile meshurdur.


Yesilyurt belde ve köyleri

Beldeler: Bostanbasi • Gündüzbey • Yakinca

Köyler: Atalar • Asagiköy • Çayirköy • Cumhuriyet Örnek • Görgü • Gözene • Isikli • Ikizce • Kadirusagi • Kirlangiç • Kozluk • Kusdogan • Kuyulu • Oluklu • Ortaköy • Öncü •
Salkonak • Seyitusagi • Üçgöze • Yalinkaya



Kaynak: wikipedia, Ankara Malatyalilar Dernegi Web Sitesi
 
 

Malatya'mız

Son Kültürel Yazılar

Reklam

 
 
Künye | Yazar Girişi | Yönetici Girişi
© Copyright 2005 - 2011 MalatyaTecde.Net All Rights Reserved
Web Tasarım : Korhan ÖZBEK